Schermtijd voor kinderen; hoe zit het nu écht?

Schermtijd voor kinderen; hoe zit het nu echt? Wat doet het met hun brein? In dit artikel feiten, tips, adviezen én alternatieven voor schermtijd en dus ook vooral ook waarom het zoveel gezonder is om lekker naar buiten te gaan!

Om te beginnen: wist je dat er miljarden euro’s worden geïnvesteerd om jou (en je kinderen) zo lang mogelijk op het internet te laten surfen? Wist je dat er onderzoekers zijn die meten hoe ze een baby zo lang mogelijk naar een scherm kunnen laten kijken?

Soms kun je het gevoel hebben dat je je kinderen constant moet entertainen en dat verveling erg is. Loze momenten worden opgevuld met schermpjes en deze worden ingezet als babysitter. Wat heeft dit voor gevolgen op het brein van onze kinderen? En hoe kunnen wij als ouder hierin verantwoordelijkheid nemen?

Onderzoeken over schermtijd voor kinderen.

Ik kan het me bijna niet voorstellen maar volgens de grootste beroepsvereniging van Amerikaanse kinderartsen (AAP, 2013) begeven kinderen wereldwijd zich gemiddeld 8 uur per dag voor een scherm. Ik vermoed dat het digibord op school, de televisie die thuis op de achtergrond aanstaat ook wordt meegerekend. En dat terwijl de uitkomst van onderzoek is dat te veel schermtijd ronduit schadelijk is voor het brein. Want wat gebeurt er in het brein van die kinderen wanneer ze ogenschijnlijk ‘ontspannen’ achter een schermpje zitten? Let op:

Algemene gevolgen van schermtijd op kinderen.

• Overprikkeling. Tijdens het kijken komt het stresshormoon ‘cortisol’ vrij, die de hersenen in een ‘fight or flight’ stand brengen.
• Verslaving. Tijdens het kijken komt het verslavingshormoon ‘dopamine’ vrij. Het beloningssysteem wordt geactiveerd. Hersenen raken gewend aan een onmiddellijke beloning die ze in de echte wereld niet krijgen.
• Overgewicht. Teveel schermtijd wordt in verband gebracht met overgewicht bij kinderen. Het heeft een negatief effect op de lichamelijke gezondheid; de schermtijd rooft tijd weg van de (buiten) speeltijd.
• Achterstand in breinontwikkeling. Het brein functioneert anders en minder goed. MRI-scans laten dit zwart op wit zien.
• Oogontwikkeling. Oogartsen slaan alarm omdat enorme toename is bij kinderen in bijziendheid door schermgebruik.

Schermtijd bij baby’s

• Volgens NOS kijken Nederlandse baby’s onder de 1 jaar gemiddeld 80 minuten naar een scherm. (WHAT?)
• En dat is compleet zinloos want onderzoekers zijn het erover eens dat baby’s helemaal geen informatie halen uit een scherm. Ze snappen niet wat ze zien.
• Sterker nog het leidt tot een communicatieve en verbale achterstand. Ze kennen bijvoorbeeld 6 tot 8 woorden minder dan leeftijdsgenoten die opgegroeid zijn zonder scherm. (En dat is veel, op 1-jarige leeftijd.)
• Volgens de AAP zijn baby’s nog meer kwetsbaar en verslavingsgevoelig voor schermen dan tieners.

Schermtijd bij peuters.

• Verminderd probleemoplossend vermogen. Volgens dokter Mlikah Marshall hebben kinderen in de leeftijd van 2 tot 4 jaar die teveel achter een scherm zitten een verminderd probleemoplossend vermogen. Niet verwonderlijk wanneer je bedenkt dat hun beloningssysteem constant wordt geactiveerd en ze zelf geen moeite hoeven doen om iets gedaan te krijgen
• Achterstand in taalontwikkeling.
• Verminderde concentratie: teveel schermtijd hangt samen met een belemmering in de hersenontwikkeling van de executieve functies.

En hier wordt het interessant; want wat doen die executieve functies nou precies?

Kortom: dit zijn de functies die helpen om jezelf aan te sturen om een taak te volbrengen en je emoties te reguleren. En het is juist ontzettend belangrijk dat kinderen deze vaardigheden als kind meekrijgen, want als volwassene is het echt moeilijker om de achterstand in te halen.

Fight or flight; waarom is mijn kind boos als hij achter het scherm vandaan gehaald wordt?

Tot slot nog een feitje dat samenhangt met de aanmaak van het stresshormoon cortisol tijdens het schermkijken. Felle kleuren stimuleren de fight or flight reactie bij een kind. Het brein wordt gestimuleerd om fysiek te bewegen en te reageren, maar ze kunnen die reactie niet uiten. Het resultaat is dat kinderen, wanneer ze voor het scherm vandaan gehaald worden, vaak kwaad zijn en boos reageren. (Angela J. Hanscom in haar boek Balanced and Barefood, 2016). Dus wanneer je je baby of peuter wil ‘kalmeren’ door hem achter een schermpje te zetten, gebeurt het tegenovergestelde.

Het belang van (buiten) spelen en interactie

Waarom gaat mij dit zo aan het hart? Hierom: als je bedenkt dat peuters een absorberende geest hebben, ze het nodig hebben om te bewegen, te spelen, op onderzoek uit te gaan om de wereld te ontdekken, een natuurlijk verlangen hebben om te leren en het goed doen in een omgeving waar ze uitgedaagd worden om zélf te leren spelen gaat het mij écht aan het hart wanneer er te achteloos en te makkelijk om wordt gegaan met schermtijd.

Ik denk dat we voorzichtig moeten zijn met het kwetsbare brein van baby’s en peuters. Net zoals je een baby warm aankleed op een koude dag en hem genoeg eten en drinken wilt geven, zo zorgvuldig moeten we ook omgaan met hun hersenen.

Pfoeh, dat is eruit. Niet echt een blijde boodschap hé. Daarom snel naar iets positiefs. Want weet je wat grappig is? Buitenspelen bereikt het tegenovergestelde effect van schermtijd. Volgens Hanscom (2016) blijkt uit onderzoek dat buitenspelen de geest inspireert. Ook zijn er tijdens het buitenspelen (het liefst in de natuur) risico’s en uitdagingen die zorgen voor probleemoplossend vermogen, creativiteit en zelfvertrouwen. Het werkt kalmerend, het imponeert kinderen, het prikkelt álle zintuigen en verbetert de oogfuncties. Geweldig hé? Redenen genoeg om die laarzen aan te trekken..

Alternatieven en adviezen voor schermtijd bij kinderen.

Even terug naar schermtijd. Dat teveel schermtijd niet goed is voor je baby en peuter is hopelijk nu duidelijk. Maar hoe zet je het dan wél in?

Als moeder van een 20 maanden oude dreumes die nog geen broertjes of zusjes heeft, zonder televisie thuis, heb ik misschien makkelijk praten. Maar dat ontneemt mij niet de vrijheid om te vertellen hoe ik er over denk. Misschien naïef? Zeg het maar.. Ik adviseer (op basis van onderzoek) in ieder geval de volgende dingen die wij zelf ook naleven:

• Onder de twee jaar geen schermtijd voor jouw baby. Dit is een wereldwijd advies. Het fijne wanneer je dit nastreeft is dat schermtijd gewoon geen optie is. Je raakt er niet afhankelijk van, er is geen strijd omdat je baby er ook niet naar zal vragen.
• Stel je verwachtingen bij. Het zal je in het restaurant misschien niet lukken om je tijdschrift te lezen of ongestoord je met je vriendin bij te kletsen. Vooral voor een peuter is het niet natuurlijk om zo lang stil te moeten blijven zitten, dus ook niet achter een scherm. Bereid je hierop voor. Loop bijvoorbeeld een rondje door het restaurant. Je peuter vindt het razend interessant om es in de keuken van het restaurant te kijken of naar de vissen in het aquarium. Neem wat te eten en drinken voor hem mee en een werkje of een boekje.
• Leer omgaan met drifbuien. Schermtijd mag nooit een middel zijn om een kind te kalmeren. Want in werkelijkheid kalmeert het kind niet, maar raakt het nog meer overprikkeld en verschuif (en vererger) je het probleem. Help je kind om te kalmeren. Simone Davies beschrijft in haar boek ‘Montessori voor thuis‘ een aantal manieren waarop je dit kunt doen.
• Bewaar tablets, telefoons, tablets uit het zicht bij kinderen. Richt ‘schermvrije’ zones in je huis in.
• Maak (hele) duidelijke afspraken en houd jezelf en je kind daaraan.
• Geef zelf het goede voorbeeld.
• Betrek je peuter bij je bezigheid. Peuters vinden het fantastisch om verantwoordelijkheden te krijgen en ze kunnen vaak meer dan je denkt. Denk aan groenten meehelpen snijden, tafel dekken, de was in en uit de mand doen; er zijn talloze mogelijkheden en o wat vinden peuters het fijn om serieus genomen te worden, er bij te horen en volwaardig deelnemer te zijn van hun omgeving.
• Stimuleer zelfstandig spel bij je peuter en investeer daarin. Neem bijvoorbeeld eens een kijkje op de website van Lovevery.
• Denk vooruit; wanneer is je peuter vaak moe? Zorg dat je dan niet bijvoorbeeld niet meer hoeft te koken, maar probeer vast op een moment wanneer je je handen vrij hebt je eten te ‘preppen’.

Nuchtere disclaimer: uiteraard zijn er momenten waarop je peuter moe, hangerig en huilerig is en jij moet bijvoorbeeld koken. Hij wil niet helpen, je hebt alles al geprobeerd. Zelf zet ik hem dan in de box met 4 uitdagende speelopties (bijvoorbeeld een puzzel, een boek, een blokkentoren en een doosje met doekjes). Soms zet ik rustgevende muziek op en na 5 minuten huilen kan het zomaar zijn dat hij in zijn spel komt. En zo niet? Spreek rustgevende woorden, vertel hem dat je zo klaar bent en dat jullie zometeen lekker samen gaan eten. Meer kun je op dat moment niet doen.

Schermtijd voor kinderen als traktatie en beloning.

In tegenstelling wat je nu misschien denkt ben ik helemaal niet anti-scherm. Ik hou van een mooie film, een goeie serie en zie het nut in van (sommige) online leerprogramma’s. En daarbij; zelf heb ik hele leuke herinneringen aan aan vroeger, wanneer we samen (als gezin) een leuke film of serie keken. Hoe houd je het leuk? Ik denk zo:

• Maak duidelijke afspraken wanneer er wél tijd is voor een film, een spel of een leerprogramma. Afhankelijk en passend bij de leeftijd van je kind kun je bijvoorbeeld onderstaande afspraken maken: Op vrijdagavond kijken we een film en maken we het gezellig met bijvoorbeeld een lekkere snack. Op woensdagmiddag mag je 20 minuten dit educatieve leerprogramma kijken en op zaterdag mag je 30 minuten op de spelcomputer.
• Zorg voor kwalitatief goede content. Wees kritisch op wat er gekeken en gespeeld wordt. Past de content bij jouw visie als ouder?
• Kijk samen en bespreek met je kind wat je ziet. Dán is er een leereffect.

Als je verder wilt lezen:

Onderstaande boeken hebben mij waardevolle informatie gegeven over hoe het brein van baby’s en peuters werkt. Hoe belangrijk een respectvolle benadering is en daarbij veel concrete en praktische tips!

Tot slot

Het is niet mijn bedoeling geweest met dit artikel om jou als ouder een vervelend gevoel te geven wanneer je wél je baby of peuter naar een scherm hebt laten kijken. Mijn doel is om jou te informatie te geven zodat je vervolgens een weloverwogen keuze kunt maken in hoe je schermtijd inzet binnen jouw gezin. Ik zou zeggen; denk er eens goed over na tijdens een boswandeling met je kids! En vergeet je thermosfles niet 😉